Wim Brouwer
Maatschappelijk aspect
Om in de maatschappij een positie te kunnen verwerven moet je diploma’s hebben. Maar leren is meer dan opleiding en scholing. Lange tijd is er gedacht, dat je naar school moest om te leren. Maar “Leren” is geen activiteit, die is voorbehouden aan scholen. Je leert je hele leven en daardoor ontwikkel je jezelf. Leren is ook niet alleen het verwerken van theoretische kennis. Door praktijkervaringen en in contacten met anderen leren we vaak sneller dan uit boeken.
In de maatschappelijke ontwikkeling van de laatste decennia is het begrip “leven lang leren” een ingeburgerd begrip geworden. Jong en oud zijn het er over eens, dat je “bij moet blijven” in de snel veranderende maatschappij. Bijblijven betekent niet alleen leren om in het dagelijks leven te kunnen functioneren, maar bijblijven is ook een regelmatige “up-date” voor het uitoefenen van een beroep.
Wij leren allemaal dagelijks nieuwe dingen, Meestal leren we de dingen onbewust. En vaak is leren een resultaat van wat we meemaken en ervaren. Soms kan leren leiden tot een verandering in ons leven. Onze overleving(overlevingsdrang) is uiteindelijk gebaseerd op het feit dat wij leren. Daarom ook is leren iets natuurlijks voor alle mensen. Voor het welbevinden in de 21e eeuw is de mens noodzakelijkerwijs de “lerende mens” geworden.
Leren
Leren is een proces, dat onderdeel uitmaakt van een complex geheel van maatschappelijke processen. Daardoor is dit proces van leren aan verandering onderhevig. Leren kan worden gedefinieerd als een proces, dat gebaseerd is op het verwerken van informatie die wij tegenkomen, die tot veranderingen of tot een verhoging van onze kennis en capaciteiten leidt. (Terry Di Paolo,)
Om te leren zijn er in ieder geval altijd 3 partijen, die een rol spelen:
- Het lerende individu
- Iets of iemand die leerstof aanreikt (in de school is dat de leraar, in het bedrijf kan dat een collega zijn en in het dagelijks leven vervult een handleiding of internet de rol van leraar)
- De leeromgeving, waarin tijdens het leren interactie plaats vindt
Het samenspel van deze 3 partijen is het leerarrangement, dat bepaalt wat iemand leert (ordening en structuur van de inhoud), hoe iemand iets leert (het didactisch ontwerp inclusief de begeleiding daarbij) en in welke context de nieuwe kennis is geplaatst. Kennistransfer van inhoud-in-verschillende-situaties is niet een automatisme! Dat vraagt om een bepaalde mate van abstractievermogen.
Informeel leren
Maatschappelijke ontwikkelingen maken het leren op allerlei plaatsen, momenten en in verschillende ontwikkelingsfases noodzakelijk. Het leren buiten de bestaande “leer-kanalen” om wordt aangeduid met Informeel Leren. Informeel leren staat momenteel volop in de belangstelling. Binnen de wetenschap van sociale antropologie is – vanuit de gedachte van leren door participatie in maatschappelijke groeperingen – al sinds de jaren ’80 onderzoek verricht naar deze vorm van ontwikkeling/ educatie.
Margaret Dale en John Bell hebben Informeel Leren gedefinieerd als leren,
- dat plaats vindt in een werkomgeving,
- dat gerelateerd is aan individueel functioneren of aan een functie in een organisatie en
- dat niet is gestructureerd in een programma of curriculum door de werkgever.
leren met je hart…
In de kennissamenleving waarin wij leven, zullen we op zoek moeten gaan op welke wijze het leerproces het meeste rendement heeft. In mijn ogen betekent dat aandacht voor onderstaande punten
- hoe de motivatie voor leren kan worden gestimuleerd
- op welke wijze leerprocessen kunnen worden gefaciliteerd
- hoe het leerproces tot stand komt
- welke begeleiding nodig is om het leerproces tot een goed einde te brengen
- welke reflectie-middelen ons ten dienste staan om het leren te laten beklijven en optimaal rendement te behalen uit het leren.
Individu, leerinhoud en leeromgeving zijn zowel bij formeel als bij informeel leren de bepalende componenten. Maar hoe goed het leerproces ook vorm wordt gegeven, het uiteindelijke leerresultaat is afhankelijk van de 4e component, die m.n. bij informeel leren dikwijls onderbelicht blijft: de begeleiding. Leren is niet alleen een zaak van de ratio, maar emotie speelt een minstens even grote rol. Dat vraagt om begeleiding.
Begeleiding
Hoewel begeleiding niet een absolute voorwaarde is om te kunnen leren, is het in verreweg de meeste gevallen een niet weg te denken component bij het leren. De kritiek, die je de laatste tijd hoort op de nieuwe leerconcepten rondom competentiegericht leren zijn grotendeels terug te voeren op het ontbreken van begeleiding of het gebrekkige karakter daarvan.
Begeleiding fungeert als cement tussen de componenten, die het leerproces bepalen. Begeleiding is persoonlijk, zowel wat begeleiding-ontvanger als voor de begeleiding-gevende.
Bij het formele leren is de navigatie van het leerproces door een goede begeleiding makkelijk bij te sturen omdat de drie genoemde componenten van het leerproces beheersbaar zijn. Bij het informele leren zijn de componenten van het leerproces minder gemakkelijk te beïnvloeden. Begeleidingsvormen als Coaching, Training, Intervisie en Supervisie geven wel aanknopingspunten, maar zowel inhoud als organisatie van begeleiding bij informeel leren is nog een onontgonnen terrein.
De vraag is, op welke wijze begeleiding kan worden vorm gegeven bij het informeel leren.
Wilt u reageren op dit artikel, mailt u dan naar wim.brouwer@tiscali.nl
Ik ben nieuwsgierig naar meningen, voorbeelden van good practice, nieuwe mogelijkheden etc.
